AleviGenç
11-11-2009, 11:25 AM
Türkmenler ya da Yaka Türkmenleri Türk halklarından biridir. Başta Türkmenistan olmak üzere Afganistan, Rusya ve İran'da yaşamaktadır.
Türkiye, Balkanlar ve Irak'ta yaşayan Türkmenler ise, Türk ya da Türkiye Türkleri olarak adlandırılan kitle içerisine girer.
Güney Kafkaslarda ve Batı İran'da yaşayan Türkmenler ise, Azeri olarak adlandırılan kitle içerisine girer.
Konu başlıkları :
1 Etimoloji
2 Türkmen Dili
3 Türkiye'de 'Türkmen' Kavramı ve Yerleşimleri
4 İlgili maddeler
5 Notlar
6 Kaynakça
7 Dış bağlantılar
Etimoloji :
Selçuklu döneminden bu yana Türkmen sözcüğü, Selçuklu sahasındaki Türki halklar için kullanılırHazar denizi'nin ötesinde yaşayan Türkmenlere "Yaka Türkmenleri", Anadolu'da yerleşik Türkmenlere ise "Anadolu Türkmenleri" denir.
"Türkmen" kelimesi, "Türk" sözcüğüne İran dillerinden gelen ve "Türke benzeyen" anlamı veren manand sözcüğünün eklenmesiyle oluşmuştur. Modern araştırmacılar ise "-man /-men" ekinin yoğunluşturma işlevi gördüğü ve "saf Türk" veya "çoğu Türkler" gibi şeklinde tercüme edilebileceğini öne sürmektedirler.
Tarihi bakımdan tüm Batı Türklerine yani Oğuzlar'a "Türkmen" veya "Turkoman" denilmesine karşın, günümüzde terim genellikle Türkmenistan'da ve Orta Asya'nın bazı bölgelerinde yaşayan halklar ve Irak Türkmenleri için kullanılmaktadır.
Modern Türkmenler kısmen, Orta Asya'nın büyük bir kesimini içine alan Batı Türkistan yöresindeki Oğuzların soyundan gelmektedirler. Oğuz kabileleri 7. yüzyılda Altay Dağları'ndan Sibirya stepleri üzerinden batıya hareket etmişler ve Güney Rusya ve İdil içlerine kadar girmişlerdir. Bu ilk dönem Türkmen halkının yerli İran halklarıyla karıştığını ve Rusya'nın işgaline kadar göçer olarak yaşadıklarına inanılmaktadır.
Türkmen Dili :
Türkmence, Ural Altay dil grubunun Altay kolunu oluşturan batı Türkçesinin bir versiyonudur. Türkmenistan'da yaşayan 3 milyondan fazla Türk ile İran, Afganistan ve Rusya gibi ülkelerde yaşayan yaklaşık aynı sayıda Türkmen tarafından konuşulmaktadır. Türkmenistan'da konuşulan Türkmence yazı diline sahip olduğundan ayrı bir dil olarak tanımlanabilir. Ancak diğer Türkmen ağızlarıyla, Azericeyle ve Türkçeyle çok yakın akraba bir dildir.
Türkiye'de 'Türkmen' Kavramı ve Yerleşimleri
İslamiyet'in kabulü ile birlikte özellikle Gazneli Mahmut zamanında Müslümanlaştırılan Oğuzlar'a Türkmen denmeye başlanmıştır. Türkmen, müslüman olan göçebe Oğuzlar'ın ikinci adıdır. Türkmend (Danişmend gibi) sözcüğünden türemiştir. Türkmenler,Hace Ahmet Yesevi (Piri-i Türkistan) ve Hace Bektasi Veli'nin müridleri olup genelde Bektaşi/Alevi/Kızılbaş müslümanlardır. (Bak.Prof.Dr.Faruk Sümer , Prof.Dr.Irene Melikoff)
Türkiye Türklerini oluşturan Türk etnisitesinin birçoğu kendilerini Türkmen kökenlere dayandırmaktadır.Karadeniz, Doğu'da ve Orta Anadolu'da sadece 'Türkmen' deyimiyle anılan topluluklar vardır. Bu topluluklar yörük, manav gibi tanımlamaları kullanmadan sadece 'Türkmen' olduklarını belirtirler. (Sivas/Şarkışla, Kayseri, Konya/Ereğli, Konya/Kadınhanı, Misis, Ceyhan, Osmaniye/Kadirli, Ardahan/Damal/Hanak, Hatay/Reyhanlı/ Gaziantep/İslahiye, Adıyaman/Besni, Nevsehir/Kalecik, Afyonkarahisar/Emirdağ, Bursa, Bolu, Kastamonu, BolvadinÇankırı/Güney Kışla, Yozgat/Sorgun Sarıkaya, Kırşehir Kirikkale Ankara, Gölbaşı(Emirler Köyü),Bala,haymana, [polatlı ], Konya,Çumra-Karapınar Hotamış Türkmenleri, Kulu merkezde Atçeken Türkmenleri, Karabağ Türkmenleri, Kulu Kozanlı'da Avşar, Sırkıntı Türkmenleri, Farsak Türkmenleri, Kulu Yaraşlı Köyünde Yaraşlı Türkmenleri gibi. (Devrim Sönmez, Eskiçağlardan günümüze Kulu, Konya, 2004.)
Çoğu Türkmen grubu ise Türkmen tabirini kullanmadan kendileri için sadece 'Yörük' (yürüyen Türk) tabirini kullanır (Kütahya, Manisa, Balıkesir , Isparta / Eğirdir , Antalya ve Adana'daki gibi). Yörük gruplarının hepsi Türkmendir ancak Türkmen deyimini kullanmayabilirler. Söz konusu Türkmen gruplarının "yörük" tabirini kullanmayı tercih etme sebebi ise 17. yüzyıldan önce yörük hayatını sürdürmeleri ve yerel baskılar nedeniyledir. Bu gruplar 17. yüzyıldan sonra zorla iskan ettirilmiştir. Selçukludan beri yaşayan veya 17. yüzyıldan önce yerleşik hayata geçen sünni Türkmen grupları ise kendileri için 'Manav Türkmen' tanımlamasını kullanırlar (Eskişehir, Bursa, Kocaeli, Balıkesir, Sakarya'da olduğu gibi).
Batı Anadolu'da Çanakkale, İzmir, Manisa, Balıkesir, Denizli, Aydın, Muğla, Burdur, Adana , Ardahan ve Hatay bölgelerinde daha çok Alevi inançlı topluluklar Türkmen adını kullanırlar ve Batı Anadolu'da Türkmen dendiğinde Yörük ve Manavlar'dan çok çoğunlukla Alevî inançlı Türk toplulukları anlaşılır.Günümüzde Türkmen adetlerini geleneklerini törelerini inanç biçimini en özgün şekliyle geleneksel olarak sürdüren topluluk olarak bilinen Tokat Almus Hubyar köylüleri ve Hubyar ocağına bağlı yaklaşık 400 köy olarak görülmektedir.
Kaynaklar:
Turkmen People
Türk ansiklopedisi 30ncu bölümü 15-19ncu sayfalarında Dr. Taki Dabbağ'ın yazıları bulunmaktadır.
Türk ansiklopedisi 30ncu bölüm, sayfa 15-19 ve 115-119
Dr. Teki Dabbağ'ın "Tarihte Irak"bir grup uzmanlar tarafından çıkarılan bir kitap.
Dr. İbrahim Dakuklu, Türkmen halk edebiyat sanatı
Zevra gazetesi sayı 142, 24.02.2000
Mezopotamya medeniyeti Welly Leonard
Sümer Türkmenler- Mezopotamya Türkmenistan - Beckmart Jerry- Berlin'deki Türkmenler Kültür Cemiyeti tarafından tercüme edilen bir araştırmadır.
Beşeriyet ailesi, Dr. İbrahim Ahmet Rızkane
Eski medeniyetler tarihi, cilt -1- Dr. Taha Bakır
Devrim sönmez, Eskiçağlardan Günümüze Kulu, Konya, 2004, Dizgi ofset baskı.
Türkiye, Balkanlar ve Irak'ta yaşayan Türkmenler ise, Türk ya da Türkiye Türkleri olarak adlandırılan kitle içerisine girer.
Güney Kafkaslarda ve Batı İran'da yaşayan Türkmenler ise, Azeri olarak adlandırılan kitle içerisine girer.
Konu başlıkları :
1 Etimoloji
2 Türkmen Dili
3 Türkiye'de 'Türkmen' Kavramı ve Yerleşimleri
4 İlgili maddeler
5 Notlar
6 Kaynakça
7 Dış bağlantılar
Etimoloji :
Selçuklu döneminden bu yana Türkmen sözcüğü, Selçuklu sahasındaki Türki halklar için kullanılırHazar denizi'nin ötesinde yaşayan Türkmenlere "Yaka Türkmenleri", Anadolu'da yerleşik Türkmenlere ise "Anadolu Türkmenleri" denir.
"Türkmen" kelimesi, "Türk" sözcüğüne İran dillerinden gelen ve "Türke benzeyen" anlamı veren manand sözcüğünün eklenmesiyle oluşmuştur. Modern araştırmacılar ise "-man /-men" ekinin yoğunluşturma işlevi gördüğü ve "saf Türk" veya "çoğu Türkler" gibi şeklinde tercüme edilebileceğini öne sürmektedirler.
Tarihi bakımdan tüm Batı Türklerine yani Oğuzlar'a "Türkmen" veya "Turkoman" denilmesine karşın, günümüzde terim genellikle Türkmenistan'da ve Orta Asya'nın bazı bölgelerinde yaşayan halklar ve Irak Türkmenleri için kullanılmaktadır.
Modern Türkmenler kısmen, Orta Asya'nın büyük bir kesimini içine alan Batı Türkistan yöresindeki Oğuzların soyundan gelmektedirler. Oğuz kabileleri 7. yüzyılda Altay Dağları'ndan Sibirya stepleri üzerinden batıya hareket etmişler ve Güney Rusya ve İdil içlerine kadar girmişlerdir. Bu ilk dönem Türkmen halkının yerli İran halklarıyla karıştığını ve Rusya'nın işgaline kadar göçer olarak yaşadıklarına inanılmaktadır.
Türkmen Dili :
Türkmence, Ural Altay dil grubunun Altay kolunu oluşturan batı Türkçesinin bir versiyonudur. Türkmenistan'da yaşayan 3 milyondan fazla Türk ile İran, Afganistan ve Rusya gibi ülkelerde yaşayan yaklaşık aynı sayıda Türkmen tarafından konuşulmaktadır. Türkmenistan'da konuşulan Türkmence yazı diline sahip olduğundan ayrı bir dil olarak tanımlanabilir. Ancak diğer Türkmen ağızlarıyla, Azericeyle ve Türkçeyle çok yakın akraba bir dildir.
Türkiye'de 'Türkmen' Kavramı ve Yerleşimleri
İslamiyet'in kabulü ile birlikte özellikle Gazneli Mahmut zamanında Müslümanlaştırılan Oğuzlar'a Türkmen denmeye başlanmıştır. Türkmen, müslüman olan göçebe Oğuzlar'ın ikinci adıdır. Türkmend (Danişmend gibi) sözcüğünden türemiştir. Türkmenler,Hace Ahmet Yesevi (Piri-i Türkistan) ve Hace Bektasi Veli'nin müridleri olup genelde Bektaşi/Alevi/Kızılbaş müslümanlardır. (Bak.Prof.Dr.Faruk Sümer , Prof.Dr.Irene Melikoff)
Türkiye Türklerini oluşturan Türk etnisitesinin birçoğu kendilerini Türkmen kökenlere dayandırmaktadır.Karadeniz, Doğu'da ve Orta Anadolu'da sadece 'Türkmen' deyimiyle anılan topluluklar vardır. Bu topluluklar yörük, manav gibi tanımlamaları kullanmadan sadece 'Türkmen' olduklarını belirtirler. (Sivas/Şarkışla, Kayseri, Konya/Ereğli, Konya/Kadınhanı, Misis, Ceyhan, Osmaniye/Kadirli, Ardahan/Damal/Hanak, Hatay/Reyhanlı/ Gaziantep/İslahiye, Adıyaman/Besni, Nevsehir/Kalecik, Afyonkarahisar/Emirdağ, Bursa, Bolu, Kastamonu, BolvadinÇankırı/Güney Kışla, Yozgat/Sorgun Sarıkaya, Kırşehir Kirikkale Ankara, Gölbaşı(Emirler Köyü),Bala,haymana, [polatlı ], Konya,Çumra-Karapınar Hotamış Türkmenleri, Kulu merkezde Atçeken Türkmenleri, Karabağ Türkmenleri, Kulu Kozanlı'da Avşar, Sırkıntı Türkmenleri, Farsak Türkmenleri, Kulu Yaraşlı Köyünde Yaraşlı Türkmenleri gibi. (Devrim Sönmez, Eskiçağlardan günümüze Kulu, Konya, 2004.)
Çoğu Türkmen grubu ise Türkmen tabirini kullanmadan kendileri için sadece 'Yörük' (yürüyen Türk) tabirini kullanır (Kütahya, Manisa, Balıkesir , Isparta / Eğirdir , Antalya ve Adana'daki gibi). Yörük gruplarının hepsi Türkmendir ancak Türkmen deyimini kullanmayabilirler. Söz konusu Türkmen gruplarının "yörük" tabirini kullanmayı tercih etme sebebi ise 17. yüzyıldan önce yörük hayatını sürdürmeleri ve yerel baskılar nedeniyledir. Bu gruplar 17. yüzyıldan sonra zorla iskan ettirilmiştir. Selçukludan beri yaşayan veya 17. yüzyıldan önce yerleşik hayata geçen sünni Türkmen grupları ise kendileri için 'Manav Türkmen' tanımlamasını kullanırlar (Eskişehir, Bursa, Kocaeli, Balıkesir, Sakarya'da olduğu gibi).
Batı Anadolu'da Çanakkale, İzmir, Manisa, Balıkesir, Denizli, Aydın, Muğla, Burdur, Adana , Ardahan ve Hatay bölgelerinde daha çok Alevi inançlı topluluklar Türkmen adını kullanırlar ve Batı Anadolu'da Türkmen dendiğinde Yörük ve Manavlar'dan çok çoğunlukla Alevî inançlı Türk toplulukları anlaşılır.Günümüzde Türkmen adetlerini geleneklerini törelerini inanç biçimini en özgün şekliyle geleneksel olarak sürdüren topluluk olarak bilinen Tokat Almus Hubyar köylüleri ve Hubyar ocağına bağlı yaklaşık 400 köy olarak görülmektedir.
Kaynaklar:
Turkmen People
Türk ansiklopedisi 30ncu bölümü 15-19ncu sayfalarında Dr. Taki Dabbağ'ın yazıları bulunmaktadır.
Türk ansiklopedisi 30ncu bölüm, sayfa 15-19 ve 115-119
Dr. Teki Dabbağ'ın "Tarihte Irak"bir grup uzmanlar tarafından çıkarılan bir kitap.
Dr. İbrahim Dakuklu, Türkmen halk edebiyat sanatı
Zevra gazetesi sayı 142, 24.02.2000
Mezopotamya medeniyeti Welly Leonard
Sümer Türkmenler- Mezopotamya Türkmenistan - Beckmart Jerry- Berlin'deki Türkmenler Kültür Cemiyeti tarafından tercüme edilen bir araştırmadır.
Beşeriyet ailesi, Dr. İbrahim Ahmet Rızkane
Eski medeniyetler tarihi, cilt -1- Dr. Taha Bakır
Devrim sönmez, Eskiçağlardan Günümüze Kulu, Konya, 2004, Dizgi ofset baskı.