Bektaşünal
05-10-2006, 12:31 PM
Ali KAYA
SARISALTUK (1196-1280)
13. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Sân Saltık ası! adı Şerif Hızır dır. Evliya Çelebiye göre ise, Sarı Saltuk'un asıl adı Muhammet Buharı dır. Şerif Hızır Solluk âdını büyük dedesi Bul Kasım Saltık’tan aldı. Erzurum Saltık Beyi, Melih Şalı Saltuk'un oğludur Saltukname'ye göre ise; Dedesi Seyit Hüseyin dir.
h. Ruknettin Süleyman Şalı laıafmdan babası öldürülünce, amcası Seyit İsmail Şerif ailenin kalan fertleri ile birlikte Mecingcret Sancağına (Mazgirt), daha sonrada Ovacık -Haçeii köyüne yerleşir. Burada bir süre kaldıktan sonra, bugünkü Hozat ilçesinin Ağveren köyüne yerleşir. Şerif Hızır, llköğrenimi Çemişkezek'te yaptı. Daha sonra Kemah Beyi’nin oğlu Muzaffereddin Muhammet ile birlikte bu günkü Kazakistan'a (Türkistan'a) gitti. Hoca Ahmet Yesevi Medresesin de Lokman Parende'nin öğrencisi oldu Muzaffereddin Muhammad, Ağu İçen, Doğan Ata, Hasan Gazi ve Hacı Boktaş gibi alimlerden dini eğitim aldı. Bu dergahta iken Ağu içen ile ikrariaşarak birbirlerine muışit oldular.
Moğol imparatoru Cengiz Han, Kazakistan, Türkmenistan ve Horasan bölgelerini ele geçirmesinden sonra, Nişabur Dargahı'mn Piri olan Seyit îlyas ve Hacı Beklaş'ın kardeşi Menteş ile btrlıkte Azerbaycan'a oradan da bugünkü iran'a bağlı- Hoy kentin deki Seyit Haydar Gazinin yanına gelir. (Abdal Musa'nın Dedesi) Oradan Muzaffer Muhammed ile birlikte Dersim'e döndü. Sarı Saltık gördüğü düş üzerine Seyit Battal Gazi'nin ve Hz. Harma'nm silahlarına sahip dur.
San Saltuk döneminde alim, bilgeliği ile ermiş ve evliya mertebesine ulaşmıştır. Saltuknameye gofe Sarı Saltuk, Dersimden Hacı Bektaş-ı Veli'nin Dergahına uğrar. Hacı Bektaş-ı Veli ona "Seni Rumeli'ye fetih etmeye görevlendiriyorum. TaptuK Emre'ye git, "seni silahlandırsın, yanına yoldaşlar versin" der. Bunun üzerine Sarı Saltuk. Taptuk Emre'nin yanına gider, kendisine ok, yay verilir ve tahta kılıç ile kuşandırılır. Evliya Çelebiye yure ise, San Saltuk'a Tahta kılıç kuşatan 700 kişiyle Anadolu'ya gönderen Hoca Ahmet Yesevi dir Yine Saltuk nameye göre Hacı Bektaş-ı, Veli Doğan Ata, Mahmut Hayranı ve Sarı Saltuk'la birlikte toplantı yaparlar. Seyit Mahmut Hayrani ona, "Car-yar" adında giysi giydirir, kılıç kuşandırır. "Var yum gazada ol, sana faıın arıoandur" diyerek Sarı Saltuk daha sonra Anadolu'ya geçer, Amasya, Sinop taraflarına sefere gönderir. Şahmaran ülkesine gider, Firengistan a sefere çıkar, Magrip'te Çin ülkesine va Avrupa içlerine akınlar yapar. (1240 yılında Baba Ishak'ın ayaklanmasında Anadolu Selçuklu devletine karşı yer alır. Selçuklu Devletine karşı yapılan savaşta Baua Ishak ve Hacı Bektaş'ın kardeşi Mentes şehit düşerler. Burada Daha sonra, San Saltuk,
Bektas gibi erenler Dersim dağlarına sığınıp bir süre kalırlar. Rivayete göre, Munzur sıra dağlarında yer alan Kırklar dağında toplanıp, cem bağlamış, semah dönmüşlerdir. Hacı Bektaş-ı Veli'yi Baş Pirli'ğe seçmişlerdir.
Evliya Çelebinin, tespit ettiği San Saltık Menkıbesine göre; ismi Mehmet Buharı olup. Sarı Saltık adıyla da anılan meşhur Hoca Ahmet Yesevi (1166-67)'nııı müritlerin den ve Hacı Baktaş'm (1337) yaranında bulunan bir derviş, Osmanlı Sultanı Orhan Bey'in (1326-1360) sarayına gelmiş ve Bursa'nın fethinden sonra önce tznik'e oradan da Üsküdar'a, Istanbuı Boğ.zını geçeıek Gazi Erenler ve On iki bin hane (Çepniler) ile birlikte Doğu Bulgaristan- Deli Orman bölgesine yerleşmişlerdıı. Kimi rivayetlere göre, Yelmiş muridiyle Dirlikte Avrupa tarafına gönderilmiştir Bir iddia'ya göre de Mısır, Habeşistan'a, Hindistan'a seferler yapar, Rumeli de Müslümanlara eziyet eden Hıristiyanlaıa engel olmak için Kufe'de asker toplar, gemilerle Karadeniz'e açılır, karaya çıkarak Edirne, Üsküp, Dobruca gibi kentleri fetih eder. Oradaki Hıristiyan beylerini cezalandırır. Ve Bu yol gösterme (İRŞAD) gezisinde San Saltık Kırım'ı, Moskovya ve Lehistan'ı ziyaret etmiş ve
Dançg'da patrik "SOYTİ NJKOLA'yı öldürerek, elbisesini alarak bu kisve altında bir çok Hıristiyan'ı Müslüman yapmıştır. Dobruca ülkesini, özellikle Kralın kızını bir ejderden kurtarmıştır.
Bu keramet sahtekarlıkla bir Hnistiyan keşiş tarafından iddia edilmiş fakat San Saktık bunun için yapılan bir ateş denemesinde de galip ve haklı çıkmış, bunun üzerine Dobruca kralı islamiyet'e girmiştir. Ölmeden önce aziz Sarı Saltık cesedin yedi tabuta konulmasına emiştir. Sarı Saltık ölmeden önce yedi ülke kralını ona sahip
olmak için bir biriyle mücadeleye yııeudkıe boyiemiştir. Bir rivayete göre; sonunda
içtiği zehirli bir su ve bir fedai'nin hancerlemesiyle vefat eder.
Yine Saltuk nameye göre, San Saltuk vefat t=myı tduk.n nenuıaiııe muhip yar olan herkes kendi memleketine götürüp def etmek ister, Sarı Saltuk bu durumu bildiği için muhiplerıne "benim üzerimde çekişmeyin. Herkes bir tabut yaptırsın bırakıp gitsin, ben her tabutta bulunurum, der. Muhipler, birer tabut alıp gittiler. Gerçekte kim kendi tabutunun kapağını açıp baktı ise San Saltuk un kendi memleketine götürdü, Saltukrıamcye gör<;,12 tabut, Evliya Çelebiye göre 7 tabut olduğu belirtilmektedir.
Bu yedi ülke olarak şunlardan kaydedilmektedir.
1-Moskova:Burada aziz söyfinikoia (Aya Nikoia) adıyla büyük itibar görmekledir.
2- Lehistan:Buradaki Dançığ'da bulunan mezarı büyült kalabalıkla ziyaret edilmektedir.
3-Bohentya. Burada Pazonya da bir tabutu gösterilmektedir.
4-Isvsç: Burada Bivanya'da mezarı bulunmakladır.
5-Editne.Buıaüa Babaeski Un biı mezarı vardır.
6-Moldavya (Boğdan) Burada Baba dağında bir mezarı gösterilmektedir.
l- Bulganstan-üobruca: Yedıncımezarı bulunmaktadır. Kö/yakra tekkesi'de burada bulunur.
Bu oi'ı ıifi yet yjyıtt nem inmektedir;
Bunu içindir ki yurdun bir çok yerinde,
1-Tunceli-Hozat, (Dersim)
2-Afyon-Bor Merkez,
3-Romanya- Babadağ,
4-iznik- Merkez,
5-Edime-Babaeski,
6-lstanbul-Rumeli feneri,
7-Kosova-ipek,
8-Kosova-Prizrent,
9-Makedonya-Ohn
10-Bulgaristan-Vama-Kaligra, (Karadeniz kıyısındaki Karaosman)
11-Arııavutluk-Kruya,
12-Mostar-Balagay Sarı Saltuk'un türbesi vardır.
Sarı Saltuk bazı kaynaklara göre ise, 1280 'de DERSİM- Hozat ilçesinin bu gün kendi adıyla anılan San Saltuk dağ'ında yayla da iken vefat etti. Türbesi Sarı Saltık dağ'ın eteğindedir. SARI Saltuğ'un ti naneli c 11 ıteıiık, ün iki imam tası gibi), Hozat-Karaca köyü Seyit Kasım Dede'nin evindedir. Halk burayı kutsal kabul ederek, âğız. göz ve felçli hdsLaiaı n ı $\ia bulacaklarına inanılır, ocak ziyaret edilerek kurbanlar kesilerek şifa dilenir Halk arasında şifalı yer olarak bilinir.
Ali KAYA Tarihçi-Yazar
SARISALTUK (1196-1280)
13. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Sân Saltık ası! adı Şerif Hızır dır. Evliya Çelebiye göre ise, Sarı Saltuk'un asıl adı Muhammet Buharı dır. Şerif Hızır Solluk âdını büyük dedesi Bul Kasım Saltık’tan aldı. Erzurum Saltık Beyi, Melih Şalı Saltuk'un oğludur Saltukname'ye göre ise; Dedesi Seyit Hüseyin dir.
h. Ruknettin Süleyman Şalı laıafmdan babası öldürülünce, amcası Seyit İsmail Şerif ailenin kalan fertleri ile birlikte Mecingcret Sancağına (Mazgirt), daha sonrada Ovacık -Haçeii köyüne yerleşir. Burada bir süre kaldıktan sonra, bugünkü Hozat ilçesinin Ağveren köyüne yerleşir. Şerif Hızır, llköğrenimi Çemişkezek'te yaptı. Daha sonra Kemah Beyi’nin oğlu Muzaffereddin Muhammet ile birlikte bu günkü Kazakistan'a (Türkistan'a) gitti. Hoca Ahmet Yesevi Medresesin de Lokman Parende'nin öğrencisi oldu Muzaffereddin Muhammad, Ağu İçen, Doğan Ata, Hasan Gazi ve Hacı Boktaş gibi alimlerden dini eğitim aldı. Bu dergahta iken Ağu içen ile ikrariaşarak birbirlerine muışit oldular.
Moğol imparatoru Cengiz Han, Kazakistan, Türkmenistan ve Horasan bölgelerini ele geçirmesinden sonra, Nişabur Dargahı'mn Piri olan Seyit îlyas ve Hacı Beklaş'ın kardeşi Menteş ile btrlıkte Azerbaycan'a oradan da bugünkü iran'a bağlı- Hoy kentin deki Seyit Haydar Gazinin yanına gelir. (Abdal Musa'nın Dedesi) Oradan Muzaffer Muhammed ile birlikte Dersim'e döndü. Sarı Saltık gördüğü düş üzerine Seyit Battal Gazi'nin ve Hz. Harma'nm silahlarına sahip dur.
San Saltuk döneminde alim, bilgeliği ile ermiş ve evliya mertebesine ulaşmıştır. Saltuknameye gofe Sarı Saltuk, Dersimden Hacı Bektaş-ı Veli'nin Dergahına uğrar. Hacı Bektaş-ı Veli ona "Seni Rumeli'ye fetih etmeye görevlendiriyorum. TaptuK Emre'ye git, "seni silahlandırsın, yanına yoldaşlar versin" der. Bunun üzerine Sarı Saltuk. Taptuk Emre'nin yanına gider, kendisine ok, yay verilir ve tahta kılıç ile kuşandırılır. Evliya Çelebiye yure ise, San Saltuk'a Tahta kılıç kuşatan 700 kişiyle Anadolu'ya gönderen Hoca Ahmet Yesevi dir Yine Saltuk nameye göre Hacı Bektaş-ı, Veli Doğan Ata, Mahmut Hayranı ve Sarı Saltuk'la birlikte toplantı yaparlar. Seyit Mahmut Hayrani ona, "Car-yar" adında giysi giydirir, kılıç kuşandırır. "Var yum gazada ol, sana faıın arıoandur" diyerek Sarı Saltuk daha sonra Anadolu'ya geçer, Amasya, Sinop taraflarına sefere gönderir. Şahmaran ülkesine gider, Firengistan a sefere çıkar, Magrip'te Çin ülkesine va Avrupa içlerine akınlar yapar. (1240 yılında Baba Ishak'ın ayaklanmasında Anadolu Selçuklu devletine karşı yer alır. Selçuklu Devletine karşı yapılan savaşta Baua Ishak ve Hacı Bektaş'ın kardeşi Mentes şehit düşerler. Burada Daha sonra, San Saltuk,
Bektas gibi erenler Dersim dağlarına sığınıp bir süre kalırlar. Rivayete göre, Munzur sıra dağlarında yer alan Kırklar dağında toplanıp, cem bağlamış, semah dönmüşlerdir. Hacı Bektaş-ı Veli'yi Baş Pirli'ğe seçmişlerdir.
Evliya Çelebinin, tespit ettiği San Saltık Menkıbesine göre; ismi Mehmet Buharı olup. Sarı Saltık adıyla da anılan meşhur Hoca Ahmet Yesevi (1166-67)'nııı müritlerin den ve Hacı Baktaş'm (1337) yaranında bulunan bir derviş, Osmanlı Sultanı Orhan Bey'in (1326-1360) sarayına gelmiş ve Bursa'nın fethinden sonra önce tznik'e oradan da Üsküdar'a, Istanbuı Boğ.zını geçeıek Gazi Erenler ve On iki bin hane (Çepniler) ile birlikte Doğu Bulgaristan- Deli Orman bölgesine yerleşmişlerdıı. Kimi rivayetlere göre, Yelmiş muridiyle Dirlikte Avrupa tarafına gönderilmiştir Bir iddia'ya göre de Mısır, Habeşistan'a, Hindistan'a seferler yapar, Rumeli de Müslümanlara eziyet eden Hıristiyanlaıa engel olmak için Kufe'de asker toplar, gemilerle Karadeniz'e açılır, karaya çıkarak Edirne, Üsküp, Dobruca gibi kentleri fetih eder. Oradaki Hıristiyan beylerini cezalandırır. Ve Bu yol gösterme (İRŞAD) gezisinde San Saltık Kırım'ı, Moskovya ve Lehistan'ı ziyaret etmiş ve
Dançg'da patrik "SOYTİ NJKOLA'yı öldürerek, elbisesini alarak bu kisve altında bir çok Hıristiyan'ı Müslüman yapmıştır. Dobruca ülkesini, özellikle Kralın kızını bir ejderden kurtarmıştır.
Bu keramet sahtekarlıkla bir Hnistiyan keşiş tarafından iddia edilmiş fakat San Saktık bunun için yapılan bir ateş denemesinde de galip ve haklı çıkmış, bunun üzerine Dobruca kralı islamiyet'e girmiştir. Ölmeden önce aziz Sarı Saltık cesedin yedi tabuta konulmasına emiştir. Sarı Saltık ölmeden önce yedi ülke kralını ona sahip
olmak için bir biriyle mücadeleye yııeudkıe boyiemiştir. Bir rivayete göre; sonunda
içtiği zehirli bir su ve bir fedai'nin hancerlemesiyle vefat eder.
Yine Saltuk nameye göre, San Saltuk vefat t=myı tduk.n nenuıaiııe muhip yar olan herkes kendi memleketine götürüp def etmek ister, Sarı Saltuk bu durumu bildiği için muhiplerıne "benim üzerimde çekişmeyin. Herkes bir tabut yaptırsın bırakıp gitsin, ben her tabutta bulunurum, der. Muhipler, birer tabut alıp gittiler. Gerçekte kim kendi tabutunun kapağını açıp baktı ise San Saltuk un kendi memleketine götürdü, Saltukrıamcye gör<;,12 tabut, Evliya Çelebiye göre 7 tabut olduğu belirtilmektedir.
Bu yedi ülke olarak şunlardan kaydedilmektedir.
1-Moskova:Burada aziz söyfinikoia (Aya Nikoia) adıyla büyük itibar görmekledir.
2- Lehistan:Buradaki Dançığ'da bulunan mezarı büyült kalabalıkla ziyaret edilmektedir.
3-Bohentya. Burada Pazonya da bir tabutu gösterilmektedir.
4-Isvsç: Burada Bivanya'da mezarı bulunmakladır.
5-Editne.Buıaüa Babaeski Un biı mezarı vardır.
6-Moldavya (Boğdan) Burada Baba dağında bir mezarı gösterilmektedir.
l- Bulganstan-üobruca: Yedıncımezarı bulunmaktadır. Kö/yakra tekkesi'de burada bulunur.
Bu oi'ı ıifi yet yjyıtt nem inmektedir;
Bunu içindir ki yurdun bir çok yerinde,
1-Tunceli-Hozat, (Dersim)
2-Afyon-Bor Merkez,
3-Romanya- Babadağ,
4-iznik- Merkez,
5-Edime-Babaeski,
6-lstanbul-Rumeli feneri,
7-Kosova-ipek,
8-Kosova-Prizrent,
9-Makedonya-Ohn
10-Bulgaristan-Vama-Kaligra, (Karadeniz kıyısındaki Karaosman)
11-Arııavutluk-Kruya,
12-Mostar-Balagay Sarı Saltuk'un türbesi vardır.
Sarı Saltuk bazı kaynaklara göre ise, 1280 'de DERSİM- Hozat ilçesinin bu gün kendi adıyla anılan San Saltuk dağ'ında yayla da iken vefat etti. Türbesi Sarı Saltık dağ'ın eteğindedir. SARI Saltuğ'un ti naneli c 11 ıteıiık, ün iki imam tası gibi), Hozat-Karaca köyü Seyit Kasım Dede'nin evindedir. Halk burayı kutsal kabul ederek, âğız. göz ve felçli hdsLaiaı n ı $\ia bulacaklarına inanılır, ocak ziyaret edilerek kurbanlar kesilerek şifa dilenir Halk arasında şifalı yer olarak bilinir.
Ali KAYA Tarihçi-Yazar