BaRaN_62_
24-09-2006, 05:24 AM
Yavuz'un kirim politikasi Kanuni Sultan Süleyman döneminde son buldu mu?
Osmanli Devleti'nde Sünnilik, Yavuz Sultan Selim döneminde hilafet ile resmiyet kazandi. Seyhülislamlik kurumu ise, Kanuni döneminde önem kazanarak Divan'da yerini aldi. Kanuni'nin Seyhulislami olan Ebusuud Efendi'nin fetvalari, Osmanli Imparatorlugu'nun en görkemli döneminin ilginç taniklari oldular.
Yavuz'un kirim politikasini sürdüren Kanuni, bu politikayi, Ramazan ayinda oruç tutmayi zorunlu hale getirmeye kadar verdirmisti. Ebussud Efeni'nin fetvalari ile, Alevi tekkelerine gidenler, Sii olduklarini söyleyen Kizilbaslar, ezanin çagrisina katilmayanlar, seriata lanet okuyanlar, ramazan orucunu kisaltanlar, sarap içenler... seriat geregince öldürülüler ya da çesitli cezalara çarptirildilar.
II. Selim, III. ve IV. Murat döneminde de baski politikasi sürdürüldü.
------------------------------------------------------------------------
Ebusuud Efendi, ne tür fetvalar vermisti?
Ebusuud Efendi'nin fetvalari, Aleviler'in ölüm fermani gibidir. Örnegin:
Soru: Kizilbas toplulugunun dine göre topluca öldürülmeleri helal midir? bunlari öldurenler gazi, bunlari öldürürken ölenler sehit olur mu?
Cevap:Kizilbaslar'in topluca öldürülmeleri elbette dinimize göre helaldir. Bu, en büyük kutsal savastir. Bu yolda ölmek de sehitligin en ulusudur.
------------------------------------------------------------------------
Yeniçeriligin kaldirilmasinin Alevilik üzerinde etkisi ne oldu?
Osmanli Devleti, özellikle Yavuz Sultan Selim zamanindan itibaren Aleviler'e düsmanca yaklasmis, daha sonra gelen padisah ve sadrazamlar da bu yaklasimi benimsemislerdi. Bektasi dergahina bagli Yeniçeri Ocagi'nin 1826'da Padisah II. Mahmut tarafindan kaldirilmasi, uygulanan baski politikasi sonucu giderek kendi içine kapanan Alevi cemaatine indirilen son darbe oldu.
Bekatsi tekkelerinin kapatilmasiyla ilgili ferman Seyhülislam Arif Efendi'nin fetvasiyla birlikte Eylül 1826'da yayinlandi. bektasi babalarinin çogu sürüldü. Darphane, tekke ve türbelerden tutuklanarak, getirilen Bektasiler ild doldu. Bektasi ileri gelenlerinden Kinci Baba, kadilardan Istanbul Agasizade Ahmet Efendi ve Hacegandan Salih Efendi idam edildiler. Bektasi dergahlari yikildi, kitaplar yakildi, Birçok Bektasi ileri geleni öldürüldü ve sürüldü.
Üsküdar, Eyüp, Hisar ve tüm Istanbul Bektasi tekkelerinin 60 yil içerisinde kurulan 100 kadar, içlerindeki tüm esya ve elyazmasi kitaplariyla birlikte yakildi. Dergah postnisligine Naksibendi seyhi Mehmet Sait Efendi atandi. Böylece kalan dergah ve tekkelerin basina hep Naksiler getirildiler.
------------------------------------------------------------------------
Aleviler, Kurtulus Savasi'nda nasil tavir aldilar?
Aleviler, kendilerini sürekli baski altinda tutan Osmanli Devleti'nden kalan topraklar üzerinde verilen Kurtulus Savasi'na gönülden katildilar.
Mustafa Kemal, Milli Mücadele için desteklerini istedigi Alevi cemaatinden büyük yakinlik gördü. Hatta bazi tekkeler Istanbul`dan Anadolu'ya kaçmak isteyenlerin saklandigi ve barindigi yerler olarak kullanildi. Kurtulus Savasi sirasinda olusturulan Meclis'te Alevi önderleri yer aldi.
------------------------------------------------------------------------
Aleviler, Cumhuriyet'in ilanini nasil karsiladilar?
Çok dinli ve çok uluslu bir imparatorluk bakiyesi olan genç cumhuriyet, devraldigi mirasin içinde sorun yaratacak kaynaklar konusunda deneyimsizdi. Özellikle iki unsur yani din ve ulus unsuru Türkiye Cumhuriyeti adiyla kurulan devletin içinde henüz kendi kimligini olusturamamisti. O dönem Cumhuriyetìn kurmaylari halki Türk ve laik kimliginde homojenlestirmeye çalisiyordu.
Imparatorluk boyunca kendi dinsel ve ulusal kimligine sahip olan unsurlardan biri olan Aleviler, Cumhuriyet'in laik çizgisinde kendi inançlarina has özellikler bulduklari için destek verdiler.
Atatürk Devrimleri arasinda tekke ve zaviyelerin kapatilmasi, dini giysilerin kaldirilmasi ve ünvanlarin kullanmasinin yasaklanmasi gibi unsurlar olmasina karsin Aleviler, desteklerini sürdürdüler. Atatürk, Cumhuriyet kavramini laik bir temele oturtmustu. bu yüzden kendisini destekleyen Aleviler için özel bir düzenleme getirmedi.
Osmanli döneminde gördükleri baskinin izleri anilarinda yer eden Aleviler, buna karsin Osmanli'dan köklü bir kopus anlamina gelen Cumhuriyet'i benimsediler. Bu benimsemeyi saglayan en önemli unsurlardan birisi de Mustafa Kemal'in kendisi idi. Atatürk, sagligi boyunca Aleviler'in destegini arkasinda hissetti.
------------------------------------------------------------------------
1971-80 döneminde Aleviler ne gibi sorunlarla karsilastilar?
Alevi cemaatindeki sosyo-ekonomik degisim, o zamana kadar kendini koruyan geleneksel degerlerde hizli bir degisime yol açarken diger yandan da sol muhalefet ile Alevileri'in giderek bütünlesmesine karsi sagcilarin provokatif eylem ve katliam hareketlerine baslamasina yol açti. Aleviler'in yogun olarak ve S+nniler ile birlikte yasadiklari sehirlerde, Alevi-s+nni gerilimini kasiyarak taban kazanma gayreti içine giren sag partilerin bu politikalari, Sivas, Malatya, Çorum ve Kahramanmaras olaylarina neden ol.du. Kuskusuz bu olaylarin en ciddileri, Maras katliami ile Çorum olaylaridir.
------------------------------------------------------------------------
Kahramanmaras'ta ne oldu?
Siyasal nedenlerle körüklenen Alevi-Sünni ayriliginin ilk kivilcimi, Aralik 1978'te Maras'ta patlak verdi. 20 Aralik 1978'de kentteki sinemalardan birinde "Günes Ne Zaman Dogacak" adli filmin göterimi sirasinda sinemaya bomba atildi. Ardindan, "Sinemayi Alevi komünistler bombaladi" söylentisi yayildi. Solcu olarak taninan iki ögretmen kendilerini bombalama olayindan sorumlu tutan bir grup sagci gencin sadirisi sonucu yasamlarini yitirdi.
23 Aralik'ta öldürülen ögretmenlerin cenaze töreni sirasinda büyük olaylar oldu Cenazelerin getirildigi camide bulunanlar, cenaze namazi kilinmasina karsi çikarken bir yandan da, "Cenaze törenine katilanlarin camileri atese verdigi" söylentisi kentin Sünni mahallelerine hizla yayildi. bunun üzerine harekete geçen silahli ve sopali kalabalik gruplar Kahramanmaras'in Alevi mahallelerine saldirdilar. Aralarinda çok sayida çocugun da bulundugu 100'den fazla kisi bu saldirilar sirasinda öldürüldü. Evler ve isyerleri yikilip yikildi.
Günlerce süren saldirilar sirasinda saldiri ve çatismalari önlemekte yerel güvenlik güçleri yetersiz kaldi. Civar illerden gelen askeri birlikler güvenligi sagladi. Basbakan Ecevit baskanligindaki hükümet 13 ilde sikiyönetim ilan etti. Olaylarla ilgili olarak daha sonra açilan davada 22 kisi hakkinda idam cezasi verildi. Haklarinda ceza verilenlerin cezalari Nisan 1991 yilinda çikarilan Terörle Mücadele Kanunu nedeniyle ertelendi ve serbest birakildilar.
Kahramanmaras olaylarindan sonra ülkedeki Alevi ve Sünni sürtüsmesi tirmandirilmaya baslandi. Alevi cemaatlerinin yogun olarak yasadigi Sivas ve Çorum gibi yerlerde de gerginlik artti.
Kahramanmaras olaylari yillar boyu Türkiye'nin gündemini mesgul edecek, tartismalar ve kirginliklari da beraberinde getirecekti. Çünkü Maras katliaminda yapilanlar uzun süre hatiralardan çikacak gibi degildi. Örnegin yasli bir kadinin gözü tornavida ile oyuluyor, ölü kocasinin üzerine kapanan genç kadin biçaklanarak ödürülüyordu. Isin garip tarafi AP, MSP ve MHP'lilere ait dükkan ve isyerlerinin hepsi isaretliydi. Bunlarin üzerinde ya üç hilal ya Türk bayragi ya da "Allah için savasa" türü sloganlar vardi.
Yargilamalar güvenlik nedeniyle Adana sikiyönetim mahkemesinde devam etti. Içisleri Bakani Irfan Özaydinli, olaylar nedeniyle istifa etti. Alevi cemaati olaylar sonrasinda Maras'tan göçetmek zorunda kaldi.
------------------------------------------------------------------------
Çorum olaylari nasil gelisti?
Temmuz 1980 yilina gelindiginde Çorum kenti patlamaya hazir bir bomba gibiydi. MHP Genel Baskan Yardimcisi Gün Sazak'ìn 27 Mayis'ta öldürülmesi üzerine Çorum'da gergin bir ortam olusuyordu. Alevi ve Sünni mahalleler arasina barikat kuruldu. Sokaga çikma yasagina ragmen çatismalar basladi. 4 Temmuz'da Alaeddin Camisine bomba atildigi yolunda çikan söylentiler üzerine çatismalar basladi. Alevi mahalleleri saldiriya ugradi. Evler ve isyerleri yakilip yikildi. Itfaiye araçlari ve güvenlik güçleri saldirya ugrayan mahlleler giremedi. Olaylarin gelismesi üzerine Samsun, Amasya ve Kayseri'den askeri birlikler kente kaydirildi. Ama olaylarin önü alinamadi. Güvenlik güçlerinin geri çekilmesinden sonra çatismalar yeniden basldi. Kentte yasam felc oldu. Resmi rakamlar göre 25 kisi öldü. Kayip ihbarlarinin sayisi ise 100'ün üzerindeydi. Ayni günlerde saldirlarin benzeri Sivas'ta da meydana geldi. Güvenlik güçleri olaylari zorlukla bastirabildi.
------------------------------------------------------------------------
12 Eylül dönemi Aleviler'e ne getirdi?
12 Eylül darbesi ardindan gelen baski dönemi tüm toplumsal muhalefeti oldugu gibi Aleviler'i de etkiledi. Bu dönemde, Birlik Partisi dahil Aleviler'in olusturmus oldugu bütün örgütler kapatildi, yüneticileri yargilandi. Örnegin Haci Bektas Veli Kültür Dernegi, gizli örgüt kurmak suçundan kapatildi ve yöneticileri bölücülük ve komünizm propagandasi suçunden yargilandilar. 12 Eylül'ün Aleviler'e getirdigi bir olumsuzluk da, darbeci generaller ve ardindan gelen siyasi iktidarlar tarafindan Sünniligin tesvik edilmesi oldu. Bütün toplumsal örgütlenmelerin kapatildigi, yöneticilerinin ve üyelerinin kovusturmalara ugradigi bu dönemde ayakta kalan ve tesvik edilen dini örgütlenmeler giderek güçlenecek, çesitlenecek ve 1990'li yillarda artik devletin kontrolü disina tasarak Sivas yanginina neden olacaklardi.
------------------------------------------------------------------------
Osmanli Devleti'nde Sünnilik, Yavuz Sultan Selim döneminde hilafet ile resmiyet kazandi. Seyhülislamlik kurumu ise, Kanuni döneminde önem kazanarak Divan'da yerini aldi. Kanuni'nin Seyhulislami olan Ebusuud Efendi'nin fetvalari, Osmanli Imparatorlugu'nun en görkemli döneminin ilginç taniklari oldular.
Yavuz'un kirim politikasini sürdüren Kanuni, bu politikayi, Ramazan ayinda oruç tutmayi zorunlu hale getirmeye kadar verdirmisti. Ebussud Efeni'nin fetvalari ile, Alevi tekkelerine gidenler, Sii olduklarini söyleyen Kizilbaslar, ezanin çagrisina katilmayanlar, seriata lanet okuyanlar, ramazan orucunu kisaltanlar, sarap içenler... seriat geregince öldürülüler ya da çesitli cezalara çarptirildilar.
II. Selim, III. ve IV. Murat döneminde de baski politikasi sürdürüldü.
------------------------------------------------------------------------
Ebusuud Efendi, ne tür fetvalar vermisti?
Ebusuud Efendi'nin fetvalari, Aleviler'in ölüm fermani gibidir. Örnegin:
Soru: Kizilbas toplulugunun dine göre topluca öldürülmeleri helal midir? bunlari öldurenler gazi, bunlari öldürürken ölenler sehit olur mu?
Cevap:Kizilbaslar'in topluca öldürülmeleri elbette dinimize göre helaldir. Bu, en büyük kutsal savastir. Bu yolda ölmek de sehitligin en ulusudur.
------------------------------------------------------------------------
Yeniçeriligin kaldirilmasinin Alevilik üzerinde etkisi ne oldu?
Osmanli Devleti, özellikle Yavuz Sultan Selim zamanindan itibaren Aleviler'e düsmanca yaklasmis, daha sonra gelen padisah ve sadrazamlar da bu yaklasimi benimsemislerdi. Bektasi dergahina bagli Yeniçeri Ocagi'nin 1826'da Padisah II. Mahmut tarafindan kaldirilmasi, uygulanan baski politikasi sonucu giderek kendi içine kapanan Alevi cemaatine indirilen son darbe oldu.
Bekatsi tekkelerinin kapatilmasiyla ilgili ferman Seyhülislam Arif Efendi'nin fetvasiyla birlikte Eylül 1826'da yayinlandi. bektasi babalarinin çogu sürüldü. Darphane, tekke ve türbelerden tutuklanarak, getirilen Bektasiler ild doldu. Bektasi ileri gelenlerinden Kinci Baba, kadilardan Istanbul Agasizade Ahmet Efendi ve Hacegandan Salih Efendi idam edildiler. Bektasi dergahlari yikildi, kitaplar yakildi, Birçok Bektasi ileri geleni öldürüldü ve sürüldü.
Üsküdar, Eyüp, Hisar ve tüm Istanbul Bektasi tekkelerinin 60 yil içerisinde kurulan 100 kadar, içlerindeki tüm esya ve elyazmasi kitaplariyla birlikte yakildi. Dergah postnisligine Naksibendi seyhi Mehmet Sait Efendi atandi. Böylece kalan dergah ve tekkelerin basina hep Naksiler getirildiler.
------------------------------------------------------------------------
Aleviler, Kurtulus Savasi'nda nasil tavir aldilar?
Aleviler, kendilerini sürekli baski altinda tutan Osmanli Devleti'nden kalan topraklar üzerinde verilen Kurtulus Savasi'na gönülden katildilar.
Mustafa Kemal, Milli Mücadele için desteklerini istedigi Alevi cemaatinden büyük yakinlik gördü. Hatta bazi tekkeler Istanbul`dan Anadolu'ya kaçmak isteyenlerin saklandigi ve barindigi yerler olarak kullanildi. Kurtulus Savasi sirasinda olusturulan Meclis'te Alevi önderleri yer aldi.
------------------------------------------------------------------------
Aleviler, Cumhuriyet'in ilanini nasil karsiladilar?
Çok dinli ve çok uluslu bir imparatorluk bakiyesi olan genç cumhuriyet, devraldigi mirasin içinde sorun yaratacak kaynaklar konusunda deneyimsizdi. Özellikle iki unsur yani din ve ulus unsuru Türkiye Cumhuriyeti adiyla kurulan devletin içinde henüz kendi kimligini olusturamamisti. O dönem Cumhuriyetìn kurmaylari halki Türk ve laik kimliginde homojenlestirmeye çalisiyordu.
Imparatorluk boyunca kendi dinsel ve ulusal kimligine sahip olan unsurlardan biri olan Aleviler, Cumhuriyet'in laik çizgisinde kendi inançlarina has özellikler bulduklari için destek verdiler.
Atatürk Devrimleri arasinda tekke ve zaviyelerin kapatilmasi, dini giysilerin kaldirilmasi ve ünvanlarin kullanmasinin yasaklanmasi gibi unsurlar olmasina karsin Aleviler, desteklerini sürdürdüler. Atatürk, Cumhuriyet kavramini laik bir temele oturtmustu. bu yüzden kendisini destekleyen Aleviler için özel bir düzenleme getirmedi.
Osmanli döneminde gördükleri baskinin izleri anilarinda yer eden Aleviler, buna karsin Osmanli'dan köklü bir kopus anlamina gelen Cumhuriyet'i benimsediler. Bu benimsemeyi saglayan en önemli unsurlardan birisi de Mustafa Kemal'in kendisi idi. Atatürk, sagligi boyunca Aleviler'in destegini arkasinda hissetti.
------------------------------------------------------------------------
1971-80 döneminde Aleviler ne gibi sorunlarla karsilastilar?
Alevi cemaatindeki sosyo-ekonomik degisim, o zamana kadar kendini koruyan geleneksel degerlerde hizli bir degisime yol açarken diger yandan da sol muhalefet ile Alevileri'in giderek bütünlesmesine karsi sagcilarin provokatif eylem ve katliam hareketlerine baslamasina yol açti. Aleviler'in yogun olarak ve S+nniler ile birlikte yasadiklari sehirlerde, Alevi-s+nni gerilimini kasiyarak taban kazanma gayreti içine giren sag partilerin bu politikalari, Sivas, Malatya, Çorum ve Kahramanmaras olaylarina neden ol.du. Kuskusuz bu olaylarin en ciddileri, Maras katliami ile Çorum olaylaridir.
------------------------------------------------------------------------
Kahramanmaras'ta ne oldu?
Siyasal nedenlerle körüklenen Alevi-Sünni ayriliginin ilk kivilcimi, Aralik 1978'te Maras'ta patlak verdi. 20 Aralik 1978'de kentteki sinemalardan birinde "Günes Ne Zaman Dogacak" adli filmin göterimi sirasinda sinemaya bomba atildi. Ardindan, "Sinemayi Alevi komünistler bombaladi" söylentisi yayildi. Solcu olarak taninan iki ögretmen kendilerini bombalama olayindan sorumlu tutan bir grup sagci gencin sadirisi sonucu yasamlarini yitirdi.
23 Aralik'ta öldürülen ögretmenlerin cenaze töreni sirasinda büyük olaylar oldu Cenazelerin getirildigi camide bulunanlar, cenaze namazi kilinmasina karsi çikarken bir yandan da, "Cenaze törenine katilanlarin camileri atese verdigi" söylentisi kentin Sünni mahallelerine hizla yayildi. bunun üzerine harekete geçen silahli ve sopali kalabalik gruplar Kahramanmaras'in Alevi mahallelerine saldirdilar. Aralarinda çok sayida çocugun da bulundugu 100'den fazla kisi bu saldirilar sirasinda öldürüldü. Evler ve isyerleri yikilip yikildi.
Günlerce süren saldirilar sirasinda saldiri ve çatismalari önlemekte yerel güvenlik güçleri yetersiz kaldi. Civar illerden gelen askeri birlikler güvenligi sagladi. Basbakan Ecevit baskanligindaki hükümet 13 ilde sikiyönetim ilan etti. Olaylarla ilgili olarak daha sonra açilan davada 22 kisi hakkinda idam cezasi verildi. Haklarinda ceza verilenlerin cezalari Nisan 1991 yilinda çikarilan Terörle Mücadele Kanunu nedeniyle ertelendi ve serbest birakildilar.
Kahramanmaras olaylarindan sonra ülkedeki Alevi ve Sünni sürtüsmesi tirmandirilmaya baslandi. Alevi cemaatlerinin yogun olarak yasadigi Sivas ve Çorum gibi yerlerde de gerginlik artti.
Kahramanmaras olaylari yillar boyu Türkiye'nin gündemini mesgul edecek, tartismalar ve kirginliklari da beraberinde getirecekti. Çünkü Maras katliaminda yapilanlar uzun süre hatiralardan çikacak gibi degildi. Örnegin yasli bir kadinin gözü tornavida ile oyuluyor, ölü kocasinin üzerine kapanan genç kadin biçaklanarak ödürülüyordu. Isin garip tarafi AP, MSP ve MHP'lilere ait dükkan ve isyerlerinin hepsi isaretliydi. Bunlarin üzerinde ya üç hilal ya Türk bayragi ya da "Allah için savasa" türü sloganlar vardi.
Yargilamalar güvenlik nedeniyle Adana sikiyönetim mahkemesinde devam etti. Içisleri Bakani Irfan Özaydinli, olaylar nedeniyle istifa etti. Alevi cemaati olaylar sonrasinda Maras'tan göçetmek zorunda kaldi.
------------------------------------------------------------------------
Çorum olaylari nasil gelisti?
Temmuz 1980 yilina gelindiginde Çorum kenti patlamaya hazir bir bomba gibiydi. MHP Genel Baskan Yardimcisi Gün Sazak'ìn 27 Mayis'ta öldürülmesi üzerine Çorum'da gergin bir ortam olusuyordu. Alevi ve Sünni mahalleler arasina barikat kuruldu. Sokaga çikma yasagina ragmen çatismalar basladi. 4 Temmuz'da Alaeddin Camisine bomba atildigi yolunda çikan söylentiler üzerine çatismalar basladi. Alevi mahalleleri saldiriya ugradi. Evler ve isyerleri yakilip yikildi. Itfaiye araçlari ve güvenlik güçleri saldirya ugrayan mahlleler giremedi. Olaylarin gelismesi üzerine Samsun, Amasya ve Kayseri'den askeri birlikler kente kaydirildi. Ama olaylarin önü alinamadi. Güvenlik güçlerinin geri çekilmesinden sonra çatismalar yeniden basldi. Kentte yasam felc oldu. Resmi rakamlar göre 25 kisi öldü. Kayip ihbarlarinin sayisi ise 100'ün üzerindeydi. Ayni günlerde saldirlarin benzeri Sivas'ta da meydana geldi. Güvenlik güçleri olaylari zorlukla bastirabildi.
------------------------------------------------------------------------
12 Eylül dönemi Aleviler'e ne getirdi?
12 Eylül darbesi ardindan gelen baski dönemi tüm toplumsal muhalefeti oldugu gibi Aleviler'i de etkiledi. Bu dönemde, Birlik Partisi dahil Aleviler'in olusturmus oldugu bütün örgütler kapatildi, yüneticileri yargilandi. Örnegin Haci Bektas Veli Kültür Dernegi, gizli örgüt kurmak suçundan kapatildi ve yöneticileri bölücülük ve komünizm propagandasi suçunden yargilandilar. 12 Eylül'ün Aleviler'e getirdigi bir olumsuzluk da, darbeci generaller ve ardindan gelen siyasi iktidarlar tarafindan Sünniligin tesvik edilmesi oldu. Bütün toplumsal örgütlenmelerin kapatildigi, yöneticilerinin ve üyelerinin kovusturmalara ugradigi bu dönemde ayakta kalan ve tesvik edilen dini örgütlenmeler giderek güçlenecek, çesitlenecek ve 1990'li yillarda artik devletin kontrolü disina tasarak Sivas yanginina neden olacaklardi.
------------------------------------------------------------------------