Diyar
22-12-2006, 01:06 PM
http://alevimekani.sitemynet.com/mynet_resimlerim/feyzoo_resim_065.jpg
PİR ALİ BİRCİVAN TÜRBESİ
Pir Ali Bircivan türbesi Gümüşhacıköy İlçesine 8,00 km uzaklıkta bulunan Sarayözü köyünde yer almaktadır. Pir Ali Bircivan hakkındaki bilgilerimiz daha çok rivayetlere dayalıdır. Bu konuda yazılı belgelerin olmayışı konu hakkında çok net bilgiler verilmesini engellemektedir.
Meyilli bir alanda inşa edilmiş olan türbeye son zamanlarda yapılmış olan beton basamaklı bir yoldan gidilir. Türbenin asıl giriş kapısından başka birde dış avlu kapısı yer alır. Bu dış avlu kapısının her iki yanında birer fallus yer almaktadır. Antik Roma çağına ait olan bu taş falluslar köy sakinlerinin vermiş olduğu bilgilere göre Pir Ali Bircivan sandukasının baş ve ayak kısımlarında bulunmaktayken daha sonraları şimdi bulundukları yere getirilmişlerdir.
Türbenin asıl giriş kapısı tek kanatlı ve ahşaptandır. İçerisi dikdörtgen planlı ve oldukça kasvetli bir haldedir. İç mekân ahşap korkuluklarla ikiye ayrılmış ve güneyde kalan mekân mescit olarak kullanılmakta olup, Pir Ali Bircivanın türbesi kuzey kısımda kalmaktadır.
Köy sakinlerinden Haydar Hoca olarak bilinen Ocak zade Haydar Altunun vermiş olduğu bilgilere göre mevcut türbe binası hicri 1320 (1902) yılında yapılmıştır. Türbenin mimarisi kayda değer fazla bir özellik taşımamakla birlikte, türbenin iç beden duvarlarında yer alan ve oldukça yoğun bir şekilde işlenmiş duvar resimleri türbeyi anlamlı kılmakta ve son dönem Osmanlı resim sanatının örneklerinden olması nedeniyle önem arz etmektedir.
Türbe içerisinde dikkat çeken bir önemli nokta da sandukanın oldukça uzun bir şekilde yapılmış olmasıdır. Yaklaşık sekiz metre uzunluğunda olan sandukanın üzeri betonla sıvanmış ve üzerine yeşil bir örtü serilmiştir. Sandukanın uzunluğu konusunda benzer uygulamalar Amasya Serçoban, Pehlivan Dede ve Gani Baba türbesi sandukalarında da karşımıza çıkmaktadır.
Pir Ali Bircivanın sandukasının uzunluğu konusunda Haydar Altun birkaç rivayet ileri sürmektedir. Bir rivayete göre; Pir Ali Bircivan, sandukasını yapan ustanın rüyasına girmiş ve bacaklarının üşüdüğünü söylemiş bunun üzerine ustada sandukayı uzun yapmış. Diğer bir rivayete göre ise, Pir Ali Bircivan'ın sandukasının yanında kız kardeşinin sandukası da varmış ve daha sonra ikisini birleştirmişler, böylelikle sandukada uzun bir biçim almış. Üçüncü bir rivayete göre ise, Pir Alinin 8. İmam, İmam Rıza soyundan gelmiş olması nedeniyle sandukası sekiz metre uzunlukta yapılmıştır.
Ocak zade Haydar Altun, Pir Ali Bircivanın Horasandan gelmiş olduğunu, soy olarak 12 İmamlardan 8. İmam Rıza soyundan gelen Şah Mahmud Veli evlatlarından dördüncüsü yani en küçüğü olduğunu söylemektedir. Bunun üzerine sırası gelmişken Haydar Altuna Bircivan sözcüğünün anlamı sorulduğunda, O yine sözlü gelenekten duyduğunu aktarıyor bize. Rivayete göre Şah Mahmud Veli, Anadoluya irşat etmesi için gönderdiği küçük oğlu Pir Alinin başarılarını duyduğu zaman Benim Alim tek bir civandır demiş ve böylece küçük oğlu Pir Ali Bircivan diye anılır olmuş.
Türbe içerisine beden duvarlarına yapılmış olan duvar resimleri oldukça ilgi çekicidir. Özellikle batı duvarda yer alan teber, kılıç, keşkül, takke ve sancak gibi betimlemeler tıpkı Merzifon Piri Baba türbesindeki betimlemeleri anımsatmakta ve aralarında büyük bir üslup benzerliği bulunmaktadır. Ayrıca doğu, güney ve kuzey duvarlarda Antik Çağ sütun ve sütun başlıkları üzerinde vazo içerisinde yer alan natürmort çalışmaları bulunmakta ve yine bunlardan farklı olarak üzüm salkımı, selvi, hurma ve karpuz betimlemeleri doğal ölçülere uygun bir şekilde işlenmiştir. Bütün bu çalışmalarda renk olarak sarı, yeşil, kırmızı, bordo, kahverengi, mor ve tonları kullanılmıştır.
Türbe beden duvarlarının geniş ve uzun olması sanatkâra yoğun bir çalışma ve hayal gücünü uygulama alanı sağlamıştır. Batı duvarda minberin üst kısmında yuvarlak pano içerisinde Hasan radyallahu anha minha sene 1320 (1902) yazıtının varlığı bu çalışmaların 1320h./1902m. Yılında (yani yapının yapıldığı yıl) yapıldığını göstermektedir.
Buradaki bezemelerin Merzifon Piri Baba türbesindeki bezemelerle içerik ve üslup benzerliği göstermesi göz önüne alındığında, bu bezemelerin Piri Baba türbesinin bezemelerini yapan Nakkaş İbrahim tarafından yapılmış olduğu olasılığını güçlendirmektedir. Çünkü aralarındaki içerik ve üslup benzerliği yanında her iki türbe bezemelerinin tarihleri arasında sadece iki yıllık bir fark bulunmaktadır. Dolayısıyla denilebilir ki; Nakkaş İbrahim, Pir Ali Bircivan türbesi bezemelerini 1902 yılında, Piri Baba türbesi bezemelerini de 1904 yılında yapmıştır. Zaten Piri Baba türbesi kitabeliğindeki Nakkaş İbrahim sene 1322 (1904) ibaresi de bu durumu kanıtlamaktadır.
Bütün bunlarla birlikte minberin üst yanında yer alan madalyon içerisinde Ali radyallahu anha minha sene 1382 (1963) ibaresinde geçen 1382h./1963m. Tarihi de bezemelerin bu tarihte onarılmış olduğu fikriyle birlikte türbe içerisine yazılmış bulunan ilk üç halifenin adlarının da bu tarihte buraya eklendiğini akla getiriyor. Aynı durum Amasya Hamdullah Efendi türbesinde de görülmektedir.
Alevikonseyi´nden alintidir
PİR ALİ BİRCİVAN TÜRBESİ
Pir Ali Bircivan türbesi Gümüşhacıköy İlçesine 8,00 km uzaklıkta bulunan Sarayözü köyünde yer almaktadır. Pir Ali Bircivan hakkındaki bilgilerimiz daha çok rivayetlere dayalıdır. Bu konuda yazılı belgelerin olmayışı konu hakkında çok net bilgiler verilmesini engellemektedir.
Meyilli bir alanda inşa edilmiş olan türbeye son zamanlarda yapılmış olan beton basamaklı bir yoldan gidilir. Türbenin asıl giriş kapısından başka birde dış avlu kapısı yer alır. Bu dış avlu kapısının her iki yanında birer fallus yer almaktadır. Antik Roma çağına ait olan bu taş falluslar köy sakinlerinin vermiş olduğu bilgilere göre Pir Ali Bircivan sandukasının baş ve ayak kısımlarında bulunmaktayken daha sonraları şimdi bulundukları yere getirilmişlerdir.
Türbenin asıl giriş kapısı tek kanatlı ve ahşaptandır. İçerisi dikdörtgen planlı ve oldukça kasvetli bir haldedir. İç mekân ahşap korkuluklarla ikiye ayrılmış ve güneyde kalan mekân mescit olarak kullanılmakta olup, Pir Ali Bircivanın türbesi kuzey kısımda kalmaktadır.
Köy sakinlerinden Haydar Hoca olarak bilinen Ocak zade Haydar Altunun vermiş olduğu bilgilere göre mevcut türbe binası hicri 1320 (1902) yılında yapılmıştır. Türbenin mimarisi kayda değer fazla bir özellik taşımamakla birlikte, türbenin iç beden duvarlarında yer alan ve oldukça yoğun bir şekilde işlenmiş duvar resimleri türbeyi anlamlı kılmakta ve son dönem Osmanlı resim sanatının örneklerinden olması nedeniyle önem arz etmektedir.
Türbe içerisinde dikkat çeken bir önemli nokta da sandukanın oldukça uzun bir şekilde yapılmış olmasıdır. Yaklaşık sekiz metre uzunluğunda olan sandukanın üzeri betonla sıvanmış ve üzerine yeşil bir örtü serilmiştir. Sandukanın uzunluğu konusunda benzer uygulamalar Amasya Serçoban, Pehlivan Dede ve Gani Baba türbesi sandukalarında da karşımıza çıkmaktadır.
Pir Ali Bircivanın sandukasının uzunluğu konusunda Haydar Altun birkaç rivayet ileri sürmektedir. Bir rivayete göre; Pir Ali Bircivan, sandukasını yapan ustanın rüyasına girmiş ve bacaklarının üşüdüğünü söylemiş bunun üzerine ustada sandukayı uzun yapmış. Diğer bir rivayete göre ise, Pir Ali Bircivan'ın sandukasının yanında kız kardeşinin sandukası da varmış ve daha sonra ikisini birleştirmişler, böylelikle sandukada uzun bir biçim almış. Üçüncü bir rivayete göre ise, Pir Alinin 8. İmam, İmam Rıza soyundan gelmiş olması nedeniyle sandukası sekiz metre uzunlukta yapılmıştır.
Ocak zade Haydar Altun, Pir Ali Bircivanın Horasandan gelmiş olduğunu, soy olarak 12 İmamlardan 8. İmam Rıza soyundan gelen Şah Mahmud Veli evlatlarından dördüncüsü yani en küçüğü olduğunu söylemektedir. Bunun üzerine sırası gelmişken Haydar Altuna Bircivan sözcüğünün anlamı sorulduğunda, O yine sözlü gelenekten duyduğunu aktarıyor bize. Rivayete göre Şah Mahmud Veli, Anadoluya irşat etmesi için gönderdiği küçük oğlu Pir Alinin başarılarını duyduğu zaman Benim Alim tek bir civandır demiş ve böylece küçük oğlu Pir Ali Bircivan diye anılır olmuş.
Türbe içerisine beden duvarlarına yapılmış olan duvar resimleri oldukça ilgi çekicidir. Özellikle batı duvarda yer alan teber, kılıç, keşkül, takke ve sancak gibi betimlemeler tıpkı Merzifon Piri Baba türbesindeki betimlemeleri anımsatmakta ve aralarında büyük bir üslup benzerliği bulunmaktadır. Ayrıca doğu, güney ve kuzey duvarlarda Antik Çağ sütun ve sütun başlıkları üzerinde vazo içerisinde yer alan natürmort çalışmaları bulunmakta ve yine bunlardan farklı olarak üzüm salkımı, selvi, hurma ve karpuz betimlemeleri doğal ölçülere uygun bir şekilde işlenmiştir. Bütün bu çalışmalarda renk olarak sarı, yeşil, kırmızı, bordo, kahverengi, mor ve tonları kullanılmıştır.
Türbe beden duvarlarının geniş ve uzun olması sanatkâra yoğun bir çalışma ve hayal gücünü uygulama alanı sağlamıştır. Batı duvarda minberin üst kısmında yuvarlak pano içerisinde Hasan radyallahu anha minha sene 1320 (1902) yazıtının varlığı bu çalışmaların 1320h./1902m. Yılında (yani yapının yapıldığı yıl) yapıldığını göstermektedir.
Buradaki bezemelerin Merzifon Piri Baba türbesindeki bezemelerle içerik ve üslup benzerliği göstermesi göz önüne alındığında, bu bezemelerin Piri Baba türbesinin bezemelerini yapan Nakkaş İbrahim tarafından yapılmış olduğu olasılığını güçlendirmektedir. Çünkü aralarındaki içerik ve üslup benzerliği yanında her iki türbe bezemelerinin tarihleri arasında sadece iki yıllık bir fark bulunmaktadır. Dolayısıyla denilebilir ki; Nakkaş İbrahim, Pir Ali Bircivan türbesi bezemelerini 1902 yılında, Piri Baba türbesi bezemelerini de 1904 yılında yapmıştır. Zaten Piri Baba türbesi kitabeliğindeki Nakkaş İbrahim sene 1322 (1904) ibaresi de bu durumu kanıtlamaktadır.
Bütün bunlarla birlikte minberin üst yanında yer alan madalyon içerisinde Ali radyallahu anha minha sene 1382 (1963) ibaresinde geçen 1382h./1963m. Tarihi de bezemelerin bu tarihte onarılmış olduğu fikriyle birlikte türbe içerisine yazılmış bulunan ilk üç halifenin adlarının da bu tarihte buraya eklendiğini akla getiriyor. Aynı durum Amasya Hamdullah Efendi türbesinde de görülmektedir.
Alevikonseyi´nden alintidir